Dalajlama

Tybetanczycy przywedrowali do Tybetu ze wschodu. Skad, dokladnie nie wiadomo. Zdaniem naukowcow dzieje tego panstwa zaczynaja sie w VII w. po Chrystusie, gdy przyjeli buddyzm, a plemiona tybetanskie za sprawa Srongtsana Gampo zjednoczyly sie w jedno panstwo ze stolica w Lhassie.
Wedlug Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej (Wydawnictwo Gutenberg, Krakow, 1932) w IX wieku w Tybecie wschodnim panowalo szereg drobnych ksiazat. Kraj ten dostal sie pod wplywy chinskie i w 1651 r. zlozyl Dalej Lama hold cesarzowi chinskiemu. W 1720 r. dynastia mandzurska w Chinach, po pobiciu niezawislosci plemion tybetanskich, ktora zajela Lhasse, narzucila zwierzchnia wladze Tybetowi.
Dzisiejszy zabor Tybetu przez Chinczykow, walka z nimi, ciagle wybuchajace powstania narodowowyzwolencze czy ucieczka poza granice niekwestionowanego szefa panstwa i religii XIV Dalaj Lamy, to jakby tylko sekwencja puszczanego na okraglo tego samego filmu.
Przykladem rok 1683 i reinkarnacja VI Dalaj Lamy. Roznil sie od swoich poprzednikow miedzy innymi tym, ze kochal kobiety, pisal wspaniale utwory milosne i nie wykazywal w zadnym stopniu zainteresowanie zyciem klasztornym. W jego imieniu rzadzil krajem regent, Sangje Gjaco, sprzymierzony z mongolskim plemieniem Ojratow.
W Chinach wladze objal drugi cesarz z dynastii mandzurskiej K'ang-si. Krzywym okiem patrzyl na przymierze mongolsko-tybetanskie. Udalo mu sie zbuntowac czesc arystokracji mongolskiej przeciw rzadom Sangje Gjaco. W 1706 r. wojska chinskie zdobyly stolice kraju Lhase. Regent zginal. Dalaj Lama udal sie na dobrowolna emigracje, gdzie i tak zamordowany zostal przez Chinczykow. Po latach walk chinsko-tybetansko-mongolskich nowy VII Dalaj Lama podpisal z Chinami w 1721 r. dekret, w ktorym stwierdzono, ze Tybet jest lennikiem Chin.
W kolejnych latach i stuleciach bylo podobnie. Chinczycy zawsze probowali wcielic Tybet w obszar swojego oddzialywania, gdy tylko zdolal sie uniezaleznic. Znajdowali zawsze jakichs stronnikow wewnatrz panstwa, ktorzy stawali po ich stronie i calosc jakby wracala do poczatku. Niezmiennym pozostawal tylko autorytet Dalaj Lamy, jako glowy panstwa i religii, szanowanego nawet przez Chiny. Dochodzilo wrecz do tego (przykladem panowanie dynastii Qing w Chinach), ze Dalaj Lama byl najwyzszym duchowym przywodca religii panstwowej Kraju Srodka; w pewnych okresach stal w hierarchii wyzej, niz cesarz.
W XX w. dazenia Rosji w kierunku zapewnienia sobie wplywow w Tybecie udaremnione zostaly przez Anglie i Japonie. Po wojnie burskiej skierowala Anglia cala uwage na ten region. Wyslala tu ekspedycje, ktora w 1904 r. zajela Lhasse i zmusila do ucieczki sprzyjajacego Rosji Dalaj Lame. Z rada regencyjna zawarla uklad, w ktorym Tybet uznal zaleznosc Chin. Chiny ratyfikowaly ten uklad w 1906 r.
W 1910 r. Dalaj Lama uciekl do Indii przed Chinczykami, ktorzy chcieli z Tybetu zrobic prowincje panstwa i w tym kierunku przeprowadzali reformy. Od czasu rewolucji chinskiej w 1912 r. Tybet dazyl pod wplywem i za poparciem Anglii do oderwania sie od Chin. Stworzyl tez armie wycwiczona przez angielskich oficerow. 16 grudnia 1913 r. Dalej Lama oglosil niezawislosc Tybetu. Chiny nie sprzeciwily sie, ale nie zapomnialy o swojej „oderwanej prowincji”. Rowniez Rosja sowiecka nie poniechala tego rejonu starajac sie poprzez swoich wyslannikow ugruntowac w Tybecie swa ideologie i wplywy. W 1951 r. pod naciskiem armii chinskiej, ktora wkroczyla do Tybetu zawarto "Uklad o pokojowym wyzwoleniu Tybetu", ktory (jak pisano) „potwierdzil przynaleznosc Tybetu do ChRL”. W 1959 r. wybuchlo antychinskie powstanie narodowe, ktore Chinczycy krwawo stlumili. W 1965 regionowi nadano statut autonomicznosci.